Mua hàng online cần lưu ý gì đang trở thành câu hỏi đáng quan tâm khi thương mại điện tử và hoạt động bán hàng qua mạng xã hội ngày càng phổ biến. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, người tiêu dùng có thể đặt mua từ mỹ phẩm, thời trang, thực phẩm đến đồ gia dụng. Tuy nhiên, sự tiện lợi cũng đi kèm những rủi ro như gian hàng giả mạo, sản phẩm không đúng quảng cáo, yêu cầu chuyển tiền bất thường hay khó liên hệ khi phát sinh khiếu nại.
Sự phát triển của thương mại điện tử đã đặt ra những yêu cầu mới đối với việc bảo vệ người tiêu dùng. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, đã bổ sung nhiều quy định liên quan đến giao dịch trên không gian mạng, trách nhiệm cung cấp thông tin, bảo vệ thông tin người tiêu dùng và trách nhiệm của các nền tảng số.
Với người mua, chủ động kiểm tra thông tin trước khi đặt hàng vẫn là một trong những cách đơn giản nhất để hạn chế rủi ro.
Mua sắm trực tuyến tiện lợi nhưng không nên chủ quan
Mua sắm online đã trở thành một phần trong đời sống của nhiều gia đình. Người tiêu dùng có thể so sánh sản phẩm, tham khảo đánh giá và đặt hàng mà không cần trực tiếp đến cửa hàng.
Ở chiều ngược lại, môi trường trực tuyến cũng tạo ra khoảng cách giữa người mua và người bán. Khách hàng thường chỉ nhìn thấy sản phẩm qua hình ảnh, video, livestream hoặc nội dung quảng cáo trước khi quyết định.
Đây chính là lý do người tiêu dùng cần hiểu mua hàng online cần lưu ý gì, đặc biệt khi giao dịch với một cửa hàng hoặc người bán chưa từng mua trước đó.
Bộ Công Thương từng nhấn mạnh rằng sự phát triển nhanh của thương mại điện tử đặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Việt Nam cũng đã triển khai đề án chống hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử nhằm góp phần tạo niềm tin cho hoạt động giao dịch trực tuyến.
Dưới đây là 7 dấu hiệu mà người mua nên kiểm tra kỹ trước khi quyết định xuống tiền.
1. Giá bán thấp bất thường so với mặt bằng chung
Khuyến mại, giảm giá là hoạt động bình thường trong kinh doanh. Tuy nhiên, mức giá thấp bất thường so với nhiều nhà bán hàng khác lại là yếu tố đáng để người mua kiểm tra thêm.
Ví dụ, một sản phẩm chính hãng đang được nhiều hệ thống phân phối bán ở khoảng giá tương đối ổn định nhưng một gian hàng mới xuất hiện lại chào bán thấp hơn rất nhiều với lý do như “xả kho”, “thanh lý”, “chỉ còn hôm nay” hoặc “hàng nội bộ”.
Điều đó không đồng nghĩa cứ giá thấp là gian lận. Vấn đề nằm ở việc người mua không nên lấy giá rẻ làm tiêu chí duy nhất.
Trước khi đặt hàng, có thể:
- So sánh giá tại một số nhà bán hàng khác nhau.
- Kiểm tra giá niêm yết hoặc giá tham khảo từ thương hiệu.
- Xem kỹ dung tích, trọng lượng, phiên bản và thời hạn sử dụng.
- Tìm hiểu điều kiện của chương trình giảm giá.
Một món hàng rẻ hơn vài phần trăm có thể đến từ chương trình khuyến mại. Nhưng nếu mức giá thấp đến mức khó giải thích, người tiêu dùng nên tìm thêm thông tin trước khi thanh toán.
2. Thông tin về người bán quá sơ sài
Một trong những câu trả lời quan trọng cho vấn đề mua hàng online cần lưu ý gì chính là: hãy tìm hiểu người đang bán hàng cho mình.
Đối với website, người mua có thể kiểm tra tên đơn vị, thông tin liên hệ, chính sách mua bán, đổi trả, bảo hành và những thông tin liên quan khác.
Đối với gian hàng trên nền tảng thương mại điện tử, cần chú ý lịch sử hoạt động, thông tin cửa hàng, đánh giá của khách hàng và chính sách của nền tảng.
Nếu mua qua mạng xã hội, mức độ thận trọng nên cao hơn khi tài khoản mới được tạo, bài đăng ít, thông tin liên hệ không rõ ràng hoặc liên tục thay đổi tên.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã có những quy định cụ thể hơn về thông tin cần cung cấp trong giao dịch từ xa và trách nhiệm của các chủ thể kinh doanh trên không gian mạng.
3. Yêu cầu chuyển khoản theo cách bất thường
Thanh toán trước không phải lúc nào cũng có vấn đề. Nhiều giao dịch trực tuyến hợp pháp vẫn sử dụng chuyển khoản hoặc thanh toán điện tử.
Điều đáng lưu ý là cách người bán yêu cầu thanh toán.
Người mua nên cẩn trọng khi đang trao đổi trên một nền tảng nhưng người bán liên tục thúc giục chuyển toàn bộ tiền sang một tài khoản khác, yêu cầu thực hiện giao dịch bên ngoài quy trình của nền tảng hoặc tạo áp lực phải chuyển ngay để “giữ ưu đãi”.
Đặc biệt, không nên cung cấp mật khẩu, mã OTP, mã xác thực ngân hàng hoặc những thông tin bảo mật khác chỉ vì người bán nói rằng cần chúng để “xác nhận đơn”, “hoàn tiền” hay “nhận ưu đãi”.
Nguyên tắc đơn giản là: trước khi chuyển tiền, hãy biết rõ mình đang trả tiền cho ai, cho sản phẩm nào và giao dịch được ghi nhận bằng cách nào.
4. Gian hàng có nhiều đánh giá nhưng nội dung thiếu tự nhiên
Đánh giá của khách hàng là một nguồn tham khảo hữu ích nhưng không nên được coi là bằng chứng duy nhất về chất lượng của một cửa hàng.
Người mua nên xem tổng thể thay vì chỉ nhìn số sao.
Một gian hàng có hàng nghìn lượt đánh giá tích cực vẫn cần được xem kỹ nếu nhiều bình luận có nội dung giống nhau, xuất hiện dày đặc trong khoảng thời gian ngắn hoặc chỉ gồm những câu chung chung.
Ngược lại, một số đánh giá thấp chưa chắc chứng minh người bán không đáng tin cậy. Điều quan trọng là đọc xem khách hàng phản ánh vấn đề gì và người bán xử lý như thế nào.
Khi kiểm tra đánh giá, nên ưu tiên những nhận xét có mô tả cụ thể về sản phẩm, thời gian giao hàng, đóng gói và dịch vụ sau bán hàng.
Với mỹ phẩm, thực phẩm, thiết bị chăm sóc sức khỏe hoặc sản phẩm sử dụng trực tiếp trên cơ thể, việc kiểm tra nguồn gốc và thông tin sản phẩm càng cần được ưu tiên hơn.
5. Hình ảnh sản phẩm đẹp nhưng thông tin thực tế mập mờ
Một bộ ảnh đẹp có thể khiến sản phẩm hấp dẫn hơn nhưng không nói lên đầy đủ chất lượng hàng hóa.
Trước khi đặt mua, người tiêu dùng nên tìm các thông tin cụ thể như:
Tên sản phẩm – thương hiệu – quy cách – dung tích hoặc trọng lượng – xuất xứ theo thông tin công bố – hướng dẫn sử dụng – chính sách đổi trả – bảo hành nếu có.
Tùy loại hàng hóa, các thông tin cần kiểm tra sẽ khác nhau.
Nếu người bán chỉ tập trung vào những lời quảng cáo hấp dẫn nhưng né tránh câu hỏi về nguồn gốc, thông số, hóa đơn hoặc chính sách đổi trả, người mua nên cân nhắc kỹ.
Đối với những sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe, không nên ra quyết định chỉ dựa trên lời giới thiệu của người bán hoặc người có ảnh hưởng trên mạng xã hội.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cũng bổ sung trách nhiệm liên quan đến người có ảnh hưởng và yêu cầu công khai việc tài trợ trong những trường hợp luật quy định, nhằm tăng tính minh bạch trong hoạt động giới thiệu, xúc tiến sản phẩm.
6. Người bán tạo áp lực buộc khách hàng phải quyết định ngay
“Chỉ còn 3 sản phẩm.”
“Giảm giá trong 5 phút.”
“Chuyển khoản ngay mới giữ được đơn.”
“Không mua hôm nay sẽ hết ưu đãi.”
Các thông điệp tạo cảm giác khẩn cấp được sử dụng khá phổ biến trong bán hàng. Bản thân chương trình giới hạn thời gian hoặc số lượng không có nghĩa là gian lận. Nhưng nếu áp lực được đẩy lên quá mức và đi kèm những dấu hiệu bất thường khác, người tiêu dùng không nên vội vàng.
Một quyết định mua sắm tốt cần đủ thời gian để kiểm tra sản phẩm và người bán.
Đặc biệt với đơn hàng giá trị cao, việc dành thêm vài phút tìm kiếm tên cửa hàng, số điện thoại, phản hồi của khách hàng hoặc so sánh giá có thể giúp phát hiện nhiều điểm bất thường.
Khi chưa chắc chắn, lựa chọn chưa thanh toán thường an toàn hơn việc chuyển tiền chỉ vì sợ bỏ lỡ một ưu đãi.
7. Chính sách đổi trả, bảo hành và khiếu nại không rõ ràng
Nhiều người chỉ quan tâm đến giá và phí vận chuyển mà bỏ qua một câu hỏi rất quan trọng:
Nếu sản phẩm có vấn đề thì giải quyết với ai?
Trước khi mua, đặc biệt với hàng có giá trị lớn, người tiêu dùng nên xem:
- Có được đổi hoặc trả hàng không?
- Thời hạn đổi trả bao lâu?
- Điều kiện đổi trả như thế nào?
- Ai chịu phí vận chuyển khi phát sinh lỗi?
- Sản phẩm có bảo hành không?
- Người mua liên hệ bộ phận nào khi cần khiếu nại?
Một cửa hàng có chính sách rõ ràng chưa chắc bảo đảm tuyệt đối rằng giao dịch sẽ không xảy ra vấn đề, nhưng ít nhất người mua có thêm căn cứ để đánh giá trước khi thanh toán.
Pháp luật hiện hành cũng quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong việc tiếp nhận và giải quyết phản ánh, yêu cầu, khiếu nại của người tiêu dùng.
Người mua nên làm gì trước khi bấm nút đặt hàng?
Thay vì cố ghi nhớ hàng chục dấu hiệu, người tiêu dùng có thể hình thành một quy trình kiểm tra đơn giản.
Đầu tiên là kiểm tra người bán. Sau đó kiểm tra sản phẩm, tiếp đến là giá, phương thức thanh toán và cuối cùng là chính sách sau bán hàng.
Với những đơn hàng quan trọng, nên lưu lại thông tin giao dịch như xác nhận đặt hàng, hóa đơn hoặc chứng từ thanh toán, nội dung trao đổi cần thiết và thông tin sản phẩm tại thời điểm mua.
Việc này đặc biệt hữu ích khi hàng giao đến không đúng mô tả hoặc phát sinh tranh chấp.
Người tiêu dùng cũng nên ưu tiên sử dụng các phương thức thanh toán và quy trình giao dịch có khả năng lưu lại thông tin rõ ràng, thay vì thực hiện theo những yêu cầu bất thường bên ngoài hệ thống.
Khi quyền lợi bị ảnh hưởng, đừng vội xóa thông tin giao dịch
Nếu nhận được hàng không đúng mô tả, nghi ngờ hàng giả hoặc phát sinh vấn đề với giao dịch, người mua nên giữ lại các bằng chứng liên quan thay vì xóa cuộc trò chuyện hay thông tin đơn hàng.
Tùy từng trường hợp, bằng chứng có thể gồm:
xác nhận đơn hàng, chứng từ thanh toán, nội dung trao đổi, hình ảnh hoặc video sản phẩm nhận được, thông tin gian hàng, hóa đơn và các tài liệu liên quan.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã mở rộng nhiều quy định bảo vệ người tiêu dùng trong môi trường số. Bộ Công Thương cho biết luật và Nghị định 55/2024/NĐ-CP đã bổ sung các quy định về trách nhiệm của nền tảng số, minh bạch quảng cáo, bảo vệ thông tin và quyền lợi người tiêu dùng trên môi trường thương mại điện tử.
Mua sắm thông minh bắt đầu từ vài phút kiểm tra
Thương mại điện tử đem lại nhiều lợi ích và tiếp tục là một kênh mua sắm quan trọng. Vì vậy, mục tiêu không phải khiến người tiêu dùng e ngại mua hàng trực tuyến, mà là hình thành thói quen kiểm tra thông tin trước mỗi giao dịch.
Khi đặt câu hỏi mua hàng online cần lưu ý gì, người tiêu dùng có thể bắt đầu từ 7 yếu tố: mức giá, thông tin người bán, phương thức thanh toán, đánh giá khách hàng, thông tin sản phẩm, cách thúc giục mua hàng và chính sách hậu mãi.
Không có một dấu hiệu riêng lẻ nào đủ để kết luận một gian hàng là lừa đảo. Nhưng khi nhiều yếu tố bất thường cùng xuất hiện, đó là lúc người mua nên thận trọng hơn.
Chậm lại vài phút để kiểm tra thông tin có thể là một bước nhỏ, nhưng giúp người tiêu dùng chủ động hơn trong việc bảo vệ tiền bạc, thông tin cá nhân và quyền lợi của chính mình.